Op 22 augustus stond San Francisco vol met mannen die een feministisch boek onder de arm hielden, een matcha latte vasthielden en net iets te lang naar een vinylplaat keken. Veertig deelnemers deden mee aan de lokale "Performative Male Contest", een wedstrijd waarin je wint door zo overtuigend mogelijk de gevoelige, progressieve man te spelen. Soortgelijke wedstrijden waren er al in Seattle, Chicago, Toronto en Jakarta. Het klinkt als een grap, en dat is het deels ook, maar de term "performatieve man" duikt inmiddels overal op: op TikTok, in de Trouw, en zelfs op Wikipedia staat er een eigen pagina over.
De vraag die erachter schuilt is minder grappig. Hoeveel van jouw eigen groei is echt, en hoeveel is een outfit die je aantrekt zodra er iemand kijkt?
Wat een performatieve man precies doet
Het archetype is inmiddels goed gedocumenteerd. Een tote bag met een feministische tekst, een boek van Sally Rooney zichtbaar op tafel, bedrade koptelefoon met Clairo op repeat, en het liefst een Labubu-poppetje aan de tas. Volgens de Nederlandse Wikipedia-pagina over het fenomeen gaat het om "performatieve uitingen van progressivisme, feminisme en emotionele intelligentie", vooral bedoeld om aantrekkelijker over te komen bij een specifiek publiek. Niet gelogen dus, maar wel geregisseerd.
Het addertje zit in dat laatste woord. Regie betekent dat het gedrag verdwijnt zodra het publiek weg is. Je leest het boek niet meer als niemand het ziet, je zet de koptelefoon af zodra je alleen thuis bent. Precies daar zit het verschil met echte verandering: die blijft ook bestaan als er niemand kijkt.
Waarom dit nu zo hard speelt
De makkelijke verklaring klopt maar half: sociale media beloont zichtbaarheid, dus mannen die zich willen ontwikkelen, doen dat zichtbaar. Er speelt iets dieper. Jarenlang kregen mannen te horen dat ze gevoeliger, opener en minder dominant moesten worden. Nu een deel van die generatie dat daadwerkelijk probeert, volgt meteen het verwijt dat het nep is. Een Amerikaanse hoogleraar gender studies noemde het in internationale media een teken van een bredere terugslag tegen elke vorm van zichtbare mannelijke verandering, hoe klein ook.
Het resultaat is een rare dubbele bind. Verander je niet, dan ben je ouderwets. Verander je wel, en doe je dat zichtbaar, dan ben je performatief. Wie die spanning voelt, herkent misschien ook de aantrekkingskracht van stoïcijnse denkers, die juist zeggen: negeer het oordeel van buitenaf en kijk naar je eigen gedrag op de momenten dat niemand meekijkt.
Sociologen die de trend dit jaar onderzochten, wijzen op nog iets: het label wordt vooral gebruikt door mensen die zelf niets veranderen, om anderen die het wel proberen belachelijk te maken. Zo houdt het spot vooral de status quo in stand, terwijl de mannen die de moeite nemen om echt anders met relaties en emoties om te gaan, in dezelfde categorie belanden als degenen die alleen een outfit kopiëren.
Het verschil tussen groei tonen en groei voelen
Persoonlijke groei die alleen bestaat zodra er publiek is, is geen groei. Het is marketing. De test is simpel: doe je het ding ook als niemand je ziet? Lees je het boek uit, of staat het alleen op de foto? Praat je thuis net zo open over gevoelens als op een eerste date, of verdwijnt die openheid zodra de camera uit is?
Dat onderscheid is precies waarom bewust minder doen zo goed werkt als tegengif tegen dit soort performance. Wie stopt met het najagen van zichtbare signalen, houdt vanzelf over wat echt is. Minder tote bags, meer gewoon een boek uitlezen omdat je het interessant vindt, punt.
Hoe je zelf checkt of je aan het groeien bent of aan het poseren
Een paar simpele vragen helpen. Zou je dit gedrag volhouden als je morgen alleen op een onbewoond eiland wakker werd, zonder telefoon en zonder publiek? Vertel je erover uit jezelf, of alleen als iemand ernaar vraagt? Verandert je gedrag zodra je telefoon in een andere kamer ligt?
Niemand scoort op alle drie een tien, en dat hoeft ook niet. Zelfs de meest oprechte verandering begint vaak met een beetje bewustzijn van hoe je overkomt op anderen. Het wordt pas een probleem zodra dat bewustzijn van je imago groter wordt dan het bewustzijn van jezelf. Daarom werken kleine, onzichtbare gewoonten op de lange termijn vaak beter dan grote zichtbare statements. Niemand applaudisseert voor de vijfde ochtend op rij dat je vroeg opstaat, maar daar zit de verandering die blijft hangen.
Zo groei je zonder het te hoeven bewijzen
De performatieve man is geen nieuw type mens, het is een oud probleem met een nieuwe naam. Mensen kopiëren al eeuwenlang gedrag dat ze aantrekkelijk vinden. Het enige dat nu anders is, is dat iedereen kan meekijken via een telefoonscherm, en dat elk signaal dus direct feedback krijgt in likes en comments.
Wil je weten of jouw eigen groei standhoudt? Stop een maand met erover posten, praten of het zelfs maar aan jezelf te bewijzen. Lees het boek zonder het te fotograferen. Ga naar de sportschool zonder het bij te houden. Wat overblijft wanneer niemand kijkt, dat is de groei die telt. De rest was gewoon een goed gekozen outfit.